Sanskrit Class 7 Chapter 2 Question Answer – Nityam Pibamah Subhashita Rasam Solutions | नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् प्रश्न उत्तर

 

Class 7 Sanskrit Chapter 2 NCERT Solutions नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्

कक्षा 7 संस्कृत पाठ 2 के प्रश्न उत्तर नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्

१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।

(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए।)

(क) नरः कतिभिः वकारै: पूजितः भवति ?

(ख) पुरुषेण कति दोषाः हातव्या: ?

(ग) बुद्धिः केन शुध्यति ?

(घ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः कः पूर्यते ?

(ङ) आलस्यं केषां महान् रिपुः अस्ति ?

उत्तर:

(क) पञ्चभिः

(घ) घट:

(ख) षड्

(ङ) मनुष्याणाम्

(ग) ज्ञानेन

२. निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु।

(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)

(क) नरः कथं पूजितो भवति ?

(ख) पुरुषेण के दोषाः हातव्या: ?

(ग) कस्य बुद्धि: विस्तारिता भवति ?

(घ) किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति ?

(ङ) व्यासस्य वचनद्वयं किम् ?

उत्तर:

(क) वस्त्रेण वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च (इति एतैः\) पञ्चभिः वकारै: युक्तः नरः पूजितः भवति ।

(ख) षड् दोषाः पुरुषेण इह हातव्याः भूतिम् इच्छता निद्रा तन्द्रा भयं क्रोधः आलस्यं दीर्घसूत्रता ।

(ग) यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितान् उपाश्रयति च तस्य बुद्धि: दिवाकरकिरणैः नलिनीदलम् इव विस्तारिता भवति ।

(घ) उद्यमं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति ।

(ङ) ‘परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ।’ इति व्यासस्य वचनद्वयम्।

३. उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथोचितं योजयन्तु ।

(उदाहरण के अनुसार श्लोकांशों को ठीक से जोड़िए ।)

उत्तर:

(क) – (ii)

(ख) – (i)

(ग) – (v)

(घ) – (iii)

(ङ) – (iv)

४. निम्नलिखितानां वाक्यानां समानार्थकान् श्लोकांशान् पाठात् चित्वा लिखन्तु ।

(निम्नलिखित वाक्यों के समानार्थक श्लोकांशों को पाठ से चुनकर लिखिए।)

(क) मधुरवाण्या सर्वे प्रसन्नाः भवन्ति। ……………………………

(ख) परिश्रमेण तुल्यः बान्धवः नास्ति । ……………………………

(ग) परोपकारेण मानवस्य पुण्यार्जनं भवति। ……………………………

(घ) हिन्दुमहासागरात् हिमालयपर्यन्तं भारतवर्षम् । ……………………………

उत्तर:

(क) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।

(ख) नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति।

(ग) परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्।

(घ) उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्। वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः ।

५. अधोलिखितानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं पर्यायपदानि लिखन्तु ।

(नीचे लिखे शब्दों के उदाहरणानुसार पर्यायपद लिखिए।)

यथा- वपुः – शरीरम्

(क) जलम् – ………………..

(ख) लोचनम् – ………………..

(ग) धनम् – ………………..

(घ) बुद्धिः – ………………..

(ङ) रिपुः – ………………..

(च) समुद्रः – ………………..

उत्तर:

(क) तोयम्

(ख) नयनम्

(ग) वित्तम्

(घ) ज्ञानम्

(ङ) शत्रुः

(च) रत्नाकरः

अत्र इदम् अवधेयम्

तृतीयाविभक्तेः शब्दरूपाणि उच्चैः पठन्तु स्मरन्तु च ।

(तृतीया विभक्ति के शब्दरूपों को ज़ोर से पढ़िए और याद कीजिए ।)

६. अधः प्रदत्तेषु रिक्तस्थानेषु तृतीयाविभक्तेः समुचितरूपाणि लिखन्तु ।

(नीचे दिए गए खाली स्थानों में तृतीया विभक्ति के उचित रूप लिखिए।)

उत्तर:

७. कोष्ठके पदानि विलिख्य सुभाषितं पूरयन्तु ।

(कोष्ठक में पदों को लिखकर सुभाषित को पूरा कीजिए।)

उत्तर:

८. उपर्युक्तानि सुभाषितानि पठित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।

(उपर्युक्त सुभाषितों को पढ़कर खाली स्थानों को भरिए ।)

(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो ……… रिपुः ।

(ख) …….. वचने का दरिद्रता |

(ग) यः पठति लिखति पृच्छति …….

(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां ………. धनस्य च।

(ङ) ………. बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ।

उत्तर:

(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।

(ख) तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ।

(ग) यः पठति लिखति पृच्छति पण्डितानुपाश्रयति ।

(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च।

(ङ) विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति।

NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 2 Extra Questions and Answers नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्

प्रश्न 1.

निम्नलिखित प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।

(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए।)

(क) मनः केन शुध्यति ?

(ख) समुद्रस्य उत्तरदिशि कः देशः अस्ति ?

(ग) षड् दोषाः केन हातव्या: ?

(घ) भूतात्मा काभ्यां शुध्यति ?

(ङ) सर्वे जन्तवः कथं तुष्यन्ति ?

उत्तर:

(क) सत्येन

(ख) भारतवर्षम्

(ग) पुरुषेण

(घ) विद्या- तपोभ्याम्

(ङ) प्रियवाक्यप्रदानेन

प्रश्न 2.

शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘न’ इति लिखत । (सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए ।)

(क) गात्रं सत्येन शुध्यति । ………..

(ख) हिन्दमहासागरस्य उत्तरभागे भारतवर्षम्। ……….

(ग) मधुरभाषणेन जन्तवः खेलन्ति । ………..

(घ) आलस्यं मनुष्याणां वास्तविकं मित्रम् अस्ति। ………..

(ङ) अस्माभिः सर्वदा परोपकारः करणीयः । ………..

उत्तर:

(क) न

(ख) आम

(ग) न

(ग) न

(घ) आम्

प्रश्न 3.

समुचितमेलनं कृत्वा लिखत । (उचित मिलान कर लिखिए।)

उत्तर:

(क) – (iv)

(ख) – (v)

(ग) – (iii)

(घ) – (ii)

(ङ) – (i)

प्रश्न 4.

मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।

(मंजूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)

मञ्जूषा:

रसं

अयोग्यः

मानवशरीरं

निर्मला

परिश्रमः

परोपकारः

(क) ……… पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः ।

(ख) …….. अस्माकं वास्तविकं मित्रम् अस्ति।

(ग) अस्माभिः सर्वदा …….. करणीयः।

(घ) ज्ञानेन बुद्धि: ……… भवति ।

(ङ) प्रतिदिनं स्नानेन ……… स्वच्छं भवति।

(च) वयं सुभाषितानां ……… पिबामः।

उत्तर:

(क) अयोग्यः

(ख) परिश्रमः

(ग) परोपकारः

(ङ) मानवशरीरं

(च) रसं

(घ) निर्मला

प्रश्न 5.

प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं उत्तरं चिनुत ।

(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)

(क) सत्येन पवित्रं भवति-

(i) मानवशरीरं

(ii) मन:

(iii) गात्रम्

उत्तर:

(ii) मन:

(ख) षड्दोषे न परिगण्यते-

(i) क्रोध

(ii) वैभवम

(iii) निद्रा

उत्तर:

(ii) वैभवम

(ग) मनुष्याणां शरीरस्य महान् रिपुः अस्ति-

(i) आलस्यम्

(ii) बुद्धि:

(iii) भाषणम्

उत्तर:

(i) आलस्यम्

(घ) हिमालयस्य दक्षिणभागे स्थितः भूभागः अस्ति-

(i) श्रीलंका

(ii) भारतवर्षम्

(iii) अमेरिका

उत्तर:

(ii) भारतवर्षम्

(ङ) नरः पूजितः भवति-

(i) असत्यभाषणेन

(ii) मनसा

(iii) विद्यया

उत्तर:

(iii) विद्यया

प्रश्न 6.

अधोलिखितपदानां मूलशब्द, विभक्तिः, वचनं च लिखत।

(निम्नलिखित के मूलशब्द, विभक्ति और वचन लिखिए।)

उत्तर: